hausinn-a-influensubanner2my.png (395081 bytes)
Inflúensa er öndunarfærasjúkdómur með miklum almennum einkennum sem inflúensuveirur valda. Inflúensuveirurnar eru af 2 meginflokkum, A og B með undirflokkum af A. Þær eru einstakar meðal veira vegna þess hve hún breytist á milli ára (Mótefnavakarek) og eins að upp í þrír mismunandi faraldrar geta gengið á hverju ári. Þannig má segja að ný inflúensa gangi á hverju ári og það að hafa sýkst af henni, eða verið bólusettur áður, verndar ekki gegn nýsýkingum næsta árs. Einstaka sinnum koma svo fram svokallaðir uppstokkaðir stofnar eða heimsfaraldursstofnar sem valda mjög skæðum og alvarlegum heimsfaröldrum eins og t.d. svínaflensan 2009.
Inflúensa smitast með því að veirur berast milli einstaklinga með svokölluðu snerti- og dropasmiti. Það gerist helst þannig að slím/veirur úr öndunarfærum berst með hósta/hnerra eða snertingu frá veikum einstaklingi í útsettan sem fær þá sýkingu. Handhreinsun og réttur hlífðarbúnaður, þegar við á, er því mikilvægur þáttur í að verjast inflúensu og að bera hana á milli einstaklinga.
Inflúensa er alvarlegur sjúkdómur, sérstaklega hjá þeim sem eru með undirliggjandi sjúkdóma. Hún getur borist á milli og smitað mjög marga á stuttum tíma,  eins og við sjáum á hverjum vetri. Sjúklingar sem eru með hjarta eða lungnasjúkdóma, eða aðra alvarlega undirliggjandi sjúkdóma, eru í meiri hættu á að fá alvarlegar sýkingar vegna inflúensunnar og bakteríulungnabólgu í kjölfarið. Dánartíðni fólks almennt eykst töluvert meðan og fyrst á eftir að inflúensufaraldrar ganga yfir. Áætlað er að milli 12.000 og 56.000 auka dauðsföll verði vegna inflúensu á hverju ári í Bandaríkjunum. https://www.cdc.gov/flu/about/disease/burden.htm
Það er mun meiri smithætta á sjúkrahúsum en annars staðar. Bæði er að þar er fólk saman komið sem er veikt af inflúensu og aðrir sem eru mjög næmir og viðkvæmir fyrir því að sýkjast af inflúensu. Þá er starfsfólk að sinna sjúklingum sem geta verið smitandi og getur borið smit á milli sjúklinga.
Við bólusetningu minnka líkur á að þú getir smitast og smitað aðra afa inflúensu. Í bóluefninu eru þrír stofnar inflúensuveirunnar, sem líklegastir eru til að ganga þann vetur.
Rannsóknir hafa sýnt að með því að bólusetja starfsfólk á sjúkrahúsum minnka líkur á að það fái sjálft inflúensu, að það beri smit í sjúklinga sem þeir sinna og eins minnka líkur á að þeir geti smitað sína nánustu.
Þar sem ný inflúensuveira kemur á hverju ári er þörf á nýju inflúensubóluefni árlega. Virkni bóluefnisins er er því mismunandi frá ári til árs, oftast á bilinu 40-60% (https://www.cdc.gov/flu/professionals/vaccination/effectiveness-studies.htm). Einstaklingar sem eru bólusettir geta því mögulega smitast af inflúensu en það er talið að þeir sem eru bólusettir verði minna veikir og nái séu fyrr ef þeir smitast.
Inflúensusmit getur í einstaka tilfellum verið nær einkennalaust en viðkomandi er engu að síður smitandi. Eins geta einstaklingar verið smitandi í 1-2 daga áður en þeir fá einkenni.
Þar sem inflúensan breytist á hverju ári þarf að bólusetja sig árlega þó að einstaklingar hafi smitast eða verið bólusettir áður því næsti faraldur er með nýrri veirutegund.
Ábendingar fyrir bólusetningu eru: Allir einstaklingar 60 ára og eldri. Öll börn og fullorðnir sem þjást af langvinnum hjarta-, lungna-, nýrna- og lifrarsjúkdómum, sykursýki, illkynja sjúkdómum og öðrum ónæmisbælandi sjúkdómum. Heilbrigðisstarfsmenn og þungaðar konur. (https://www.landlaeknir.is/um-embaettid/frettir/frett/item32764/Boluefni-gegn-arlegri-influensu-2017/2018-verdur-tilbuid-til-afhendingar-fra-og-med-13-9-2017
Mjög sjaldgæft er að ofnæmi myndist gegn bóluefninu. Þeir sem eru með mjög alvarlegt eggjaofnæmi ættu ekki að láta bólusetja sig.
Algengustu aukaverkanir af bóluefninu eru staðbundin mild óþægindi á stungustað, sem um 65% fá. Einstaka fá hita og beinverki en rannsóknir hafa sýnt að tíðni þess er svipuð og hjá þeim sem fengu saltvatnssprautu (placebo). Alvarlegar aukaverkanir eru mjög sjaldgæfar og ekki má gleyma að margar þeirra sjást líka eftir inflúensusýkingar. https://www.cdc.gov/flu/professionals/vaccination/vaccine_safety.htm
Þar sem allt að þrjár nýjar inflúensuveirur geta komið á hverju ári er þörf á nýju inflúensubóluefni árlega. Virkni bóluefnisins er því mismunandi frá ári til árs, oftast á bilinu 40-60%, þó vissulega geti það verið síðra eða jafnvel mun betra, allt eftir því hve vel bóluefnið passar við stofnana sem ganga það árið. (https://www.cdc.gov/flu/professionals/vaccination/effectiveness-studies.htm)
Eftir bólusetningu má búast við að það taki 10-14 daga að fá fulla vörn gegn inflúensunni.
Hægt er að nota veirulyf (Oseltamivir-Tamiflu eða Zanamivir - Relenza) ef fólk veikist af inflúensu.  Sé lyf er notað nægilega snemma í ferlinu styttir það veikindatíma og getur dregið úr alvarleika sýkingarinnar. Eins er hægt að nota lyf í varnandi tilgangi, til dæmis hjá útsettum einstaklingum og eins í faröldrum á stofnunum meðan beðið er eftir að bóluefnið fari að verka hjá nýbólusettum.
Í báðum tilfellum er um veirusýkingar að ræða en mjög mismunandi þar sem kvef er mun vægari sýking en inflúensan. Inflúensueinkenni koma oftast skyndilega með miklum almennum slappleika, beinverkjum, hálssærindum og höfuðverk. Kvefpest læðist að og er bundin við efri öndunarvegi.
Því fyrr sem bólusett er því meiri líkur eru á að viðkomandi hafi náð að mynda mótefni gegn inflúensuveirunni áður en hann er útsettur og því minni líkur á að hann smitist. Þó er hægt að bólusetja langt inn í faraldurinn svo fremi sem fólk hafi ekki þá þegar smitast af inflúensunni.
Sérstaklega er mælt með því að ófrískar konur láti bólusetja sig til að minnka líkur á að þær verði alvarlega veikar á meðgöngu (sumir stofnar hafa verið sérstaklega erfiðir fyrir ófrískar konur) og eins til að hindra að barnið geti smitast fyrst eftir fæðingu. https://www.landlaeknir.is/um-embaettid/frettir/frett/item32764/Boluefni-gegn-arlegri-influensu-2017/2018-verdur-tilbuid-til-afhendingar-fra-og-med-13-9-2017
Það er mismunandi frá ári til árs og eftir faröldrum en það má búast við að milli 10 og 50% af heilli þjóð geti sýkst. Inflúensa veldur því mjög miklu álagi á heilbrigðiskerfið og veikindum með dauðsföllum á hverju ári. https://ecdc.europa.eu/en/seasonal-influenza/facts/factsheet

Árlega verða dauðsföll vegna inflúensu og inflúensutengdra sýkinga. Í Evrópu og Bandaríkjunum er áætlað að 15.000 til 70.000 dauðsföll verði árlega vegna inflúensusýkinga.
Þó svo að ósamræmi sé við einn veirustofn bóluefnisins þá er yfirleitt samræmi við hina tvo stofnana sem veita þá vernd gegn þeim.
Bólusetning heilbrigðisstarfsmanna á Landspítala gegn inflúensu er þeim að kostnaðarlausu. Yfirmenn klínískra deilda sjá um að bólusetja sitt starfsfólk en starfsmannahjúkrunarfræðingar sjá jafnframt um að bólusetja starfsfólk á auglýstum tímum.